سقوط آزاد صنعت خودروسازی جهان با جنگ ایران و‌ آمریکا

بستر ژئوپلیتیک و آغاز منازعه: کاتالیزور بحران صنعتی

جنگ در اواخر فوریه ۲۰۲۶ پس از یک دوره تنش فزاینده آغاز شد. ریشه‌های این درگیری به تبادل حملات موشکی در سال ۲۰۲۴ و جنگ دوازده‌روزه در ژوئن ۲۰۲۵ بازمی‌گردد. با این حال، جرقه اصلی در ژانویه ۲۰۲۶ و در حوادث دی ماه در ایران زده شد که منجر به تهدیدهای نظامی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده، و استقرار گسترده نیروهای آمریکایی در منطقه گردید. در ۲۸ فوریه، حملات هوایی غافلگیرانه به اهداف متعددی در سراسر ایران، از جمله مراکز فرماندهی در تهران و بنادر جنوبی، آغاز شد که منجر به ترور مقامات ارشد و تخریب زیرساخت‌های کلیدی گردید.

واکنش فوری ایران، بستن تنگه هرمز بود؛ شریان حیاتی که ۲۰ درصد نفت جهان و حجم عظیمی از کالاهای صنعتی از آن عبور می‌کند. این اقدام، صنعت خودروسازی را که به شدت به جریان سیال انرژی و قطعات وابسته است، در وضعیت “پلی‌کریسیس” (Poly-crisis) یا بحران چندجانبه قرار داد.

از ابتدای جنگ تا اوایل آوریل ۲۰۲۶، بازارهای سرمایه شاهد نوسانات شدیدی بودند. سرمایه‌گذاران با ارزیابی میزان مواجهه هر شرکت با بحران انرژی و زنجیره تأمین خاورمیانه، اقدام به بازچینی سبد سهام خود کردند.

در آوریل ۲۰۲۶، تسلا همچنان جایگاه خود را به عنوان باارزش‌ترین خودروساز جهان حفظ کرد، اگرچه ارزش بازار آن از ۱.۵۶ تریلیون دلار در فوریه به حدود ۱.۴۷ تریلیون دلار در آوریل کاهش یافت. این کاهش نشان‌دهنده نگرانی‌ها از افت تقاضا در اروپا و اختلال در تأمین قطعات الکترونیکی است. در مقابل، شرکت چینی BYD به دلیل کنترل بیشتر بر زنجیره تأمین باتری و عدم وابستگی مستقیم به مسیرهای تحت تأثیر جنگ، رشد ۱۱.۵۲ درصدی را در ارزش سهام خود از ابتدای سال ۲۰۲۶ تجربه کرد.

واکاوی سقوط سهام فورد و مقاومت جنرال موتورز

سهام شرکت فورد (Ford Motor Company) یکی از بیشترین آسیب‌ها را دید و در یک بازه ۳۰ روزه منتهی به اواخر مارس، ۱۹ درصد از ارزش خود را از دست داد. تحلیلگران دلیل این سقوط را ترکیبی از زیان‌های مداوم در بخش خودروهای برقی، هزینه‌های بالای تعرفه‌ها و وابستگی شدید به آلومینیوم وارداتی می‌دانند که قیمت آن تحت تأثیر جنگ جهش یافت. فورد اعلام کرد که انتظار دارد حدود ۲ میلیارد دلار هزینه اضافی ناشی از تعرفه‌ها و تأمین مواد اولیه را در سال ۲۰۲۶ متحمل شود.

در مقابل، جنرال موتورز (GM) ثبات بیشتری نشان داد و حتی شاهد رشد اندک ۱.۲۳ درصدی در ارزش سهام خود بود. این تفاوت عملکرد به دلیل مدیریت بهتر موجودی کالا و تمرکز سرمایه‌گذاران بر مدل‌های سودآورتر این شرکت در بازار داخلی ایالات متحده است که کمتر از رقبای اروپایی و ژاپنی از اختلالات مستقیم خاورمیانه آسیب دیده‌اند.

جنگ ۲۰۲۶ تأثیری مخرب بر برنامه‌های تولید جهانی داشت. مؤسسات رتبه‌بندی و تحلیل بازار مانند S&P Global Mobility و CRU Group، پیش‌بینی‌های تولید خود را برای سال ۲۰۲۶ به میزان قابل توجهی کاهش دادند.

پیش‌بینی می‌شود تولید جهانی خودروهای سبک در سال ۲۰۲۶ بین ۶۰۰,۰۰۰ تا ۹۰۰,۰۰۰ واحد کاهش یابد. بیشترین ضربه به تولید داخلی ایران وارد شده است، جایی که کارخانجات بزرگی مانند سایپا و ایران‌خودرو تولید خود را به طور کامل متوقف کرده‌اند، که منجر به کاهش ۳۹۰,۰۰۰ واحدی (معادل ۳۰ درصد کاهش سالانه) در پیش‌بینی تولید این کشور شده است. در منطقه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، فروش خودروهای سبک احتمالاً ۲۰۰,۰۰۰ واحد کاهش خواهد یافت. این کاهش به دلیل اختلال در واردات دریایی، افزایش هزینه‌های لجستیک و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان ناشی از تورم است.

استراتژی انقباضی تویوتا و نیسان

خودروسازان ژاپنی که به شدت به مواد اولیه و انرژی خاورمیانه وابسته‌اند، مجبور به بازنگری در برنامه‌های خود شدند. تویوتا تولید خودروهای اختصاصی برای بازار خاورمیانه را به میزان ۴۰,۰۰۰ واحد در یک بازه دو ماهه کاهش داد. نیسان نیز اقدامات مشابهی را برای کاهش برنامه‌های تولید خود انجام داده است تا از انباشت موجودی در شرایطی که تقاضای منطقه‌ای در حال فروپاشی است، جلوگیری کند.

جنگ مستقیماً قلب تأمین مواد اولیه صنعت خودرو را هدف قرار داده است. خودروهای مدرن به شدت به آلومینیوم برای کاهش وزن و نیمه‌هادی‌ها برای مدیریت سیستم‌های پیچیده وابسته‌اند.

منطقه خلیج فارس حدود ۸ درصد از آلومینیوم اولیه جهان را تأمین می‌کند. با شروع جنگ، قیمت آلومینیوم با ۸ درصد جهش به ۳,۳۷۰ دلار در هر تن رسید. تعطیلی کارخانه “Aluminium Bahrain” (Alba) و توقف فعالیت “Qatalum” در قطر، مجموعاً ۵۷۰,۰۰۰ تن از ظرفیت تولید سالانه آلومینیوم جهان را از دسترس خارج کرد. این کمبود مستقیماً بر هزینه تولید قطعات در اروپا و آسیا تأثیر گذاشته است، به طوری که خودروسازان اروپایی ۲۰ درصد از آلومینیوم مورد نیاز خود را از این منطقه تأمین می‌کردند.

بحران گازهای خاص و نیمه‌هادی‌ها

قطر تأمین‌کننده یک‌سوم هلیوم جهان است که در فرآیند تولید نیمه‌هادی‌ها حیاتی است. با مختل شدن صادرات، قیمت آنی هلیوم ۴۰ درصد افزایش یافت.این موضوع ریسک تکرار بحران تراشه را به شدت افزایش داده است، به ویژه در شرایطی که دیتاسنترهای هوش مصنوعی اولویت بالاتری نسبت به خودروسازان دارند.

ایران و عربستان سعودی مجموعاً ۲۰ درصد از متانول جهان را تولید می‌کنند. قیمت پلی‌اتیلن و پلی‌پروپیلن نیز به ترتیب ۱۵ و ۱۶ درصد رشد داشته است. شرکت‌های شیمیایی مانند BASF به دلیل افزایش هزینه خوراک، قیمت پوشش‌های خودرویی را تا ۳۰ درصد افزایش داده‌اند.

بسته شدن دوفاکتوی تنگه هرمز منجر به کاهش ۹۵ درصدی ترافیک کشتی‌ها در این مسیر شده است. تا ۲۰ مارس ۲۰۲۶، کمتر از ۱۰۰ کشتی از این تنگه عبور کردند، در حالی که میانگین روزانه پیش از جنگ ۱۳۰ کشتی بود.

تغییر مسیر و افزایش هزینه‌ها

شرکت‌های کشتیرانی مانند Maersk مسیر دماغه امید نیک را جایگزین کرده‌اند که ۸ تا ۱۵ روز به زمان ترانزیت اضافه می‌کند. این تأخیر زنجیره تأمین قطعات “Just-in-Time” را با شکست مواجه کرده است.

نفت برنت در ۹ مارس به ۱۱۶ دلار در هر بشکه رسید. این افزایش قیمت دو تأثیر عمده دارد: هزینه تولید به دلیل وابستگی لجستیک و پلاستیک‌ها به مشتقات نفتی بالا رفته و هزینه حمل و نقل خودروها به نمایندگی‌ها نیز به شدت افزایش یافته است. در اروپا، قیمت گاز صنعتی بیش از دو برابر شده که کارخانجات آلمان و هلند را با ریسک رکود مواجه کرده است.

افزایش قیمت بنزین به بالای ۴ دلار در هر گالن در ایالات متحده، به عنوان یک “نقطه عطف” روان‌شناختی عمل کرده است. شوک نفتی مارس ۲۰۲۶ دوباره توجه‌ها را به سمت خودروهای برقی (EV) جلب کرده است

هجوم به سمت خودروهای برقی کارکرده

جستجوی آنلاین برای خودروهای برقی در مارس ۲۰۲۶ بیش از ۲۰ درصد رشد داشته است. بازار خودروهای برقی کارکرده در اروپا و آمریکا شاهد رونق بی‌سابقه‌ای بوده است، زیرا این خودروها بلافاصله قابل تحویل هستند و هزینه‌های جاری آن‌ها به مراتب کمتر از خودروهای بنزینی است.

منبع: خودروبانک