در بین هیاهوهای اقتصادی این روزها، یک اتفاق بسیار مهم در عرصه صنعت بخصوص صنعت خودروی کشور در جریان است، آن هم جدی تر شدن مراحل پایانی خصوصی سازی یکی از بزرگترین شرکت های تاریخ ایران است. سایپا از بدو وجود خود همواره به عنوان یکی از اصلی ترین خودروسازان خاورمیانه و یکی از عظیم ترین کارخانه های صنعتی ایران بوده و هست. حالا بیش از شصت سال از آغاز فعالیت این خودروساز می گذرد که در حدود چهل و هفت سال آن به صورت کاملاً دولتی اداره شده است.
خودروسازی که روزگاری به عنوان یکی از صادرکنندگان خودرو شناخته می شد و زیر مجموعه آن یعنی پارس خودرو به عنوان یک لوکس ساز در منطقه شناخته می شد امروزه به لطف مدیریت دولتی، رو به افول است. لذا لازم است بررسی شود که روند خصوصی سازی این خودروساز مهم و کلیدی کشور چگونه می تواند منجر به نجات آن از فروپاشی کامل شود.
شرکت سایپا در سال 1344 با نام Saipac که مخفف Société anonyme iranienne de production des automobiles Citroën به معنی شرکت سهامی خودروسازی سیتروئن ایران است آغاز به فعالیت کرد. در سال 1347 با حذف نام سیتروئن از انتهای نام خود با نام سایپا به عنوان یک شرکت مستقل از سیتروئن فرانسه به فعالیت خود ادامه داد. سایپا در ابتدا همانطور که از نامش پیداست با مونتاژ انواع مدل های سیتروئن C2 یا همان سیتروئن دایان که در ایران با نام ژیان شناخته می شود آغاز به فعالیت کرد. اما در ادامه مسیر به سراغ رنو5 و سپس کیا پراید رفت تا سه تا از پر فروش ترین خودروهای تاریخ ایران را به نام خود ثبت کرده باشد.
سایپا در اواخر سال 1378 و همزمان با عرضه شرکت پارس خودرو در بورس اوراق بهادار تهران، اقدام به خرید 51 درصد سهام قدیمی ترین خودروساز ایران کرد و تا به امروز همچنان به عنوان اصلی ترین مالک خوشنام ترین خودروساز کشور شناخته می شود. با این وجود سبک و سیاق مدریت دولتی، زخم هایی بر پیکره تنومند و استوار سایپا وارد آورد که این روزها بیم آن می رود که شاهد به زانو در آمدن یکی از غول های صنعتی منطقه باشیم.
آخرین ضربه جانکاهی که به سایپا زده شد توسط تیم مدیران قبلی این شرکت بود. در اقدامی بی سابقه ناگهان معادل ظرفیت تولید چند سال آینده این شرکت را پیش فروش کرده و سرمایه جمع آوری شده نیز صرف بریز و بپاش های بیجا و تبلیغات به نوعی شخصی تیم مدیریت وقت شد. همین امر باعث شد امروزه با تمام تلاشی که تیم فعلی مدیریت سایپا انجام می دهد اما همچنان شاهد معوقات طولانی و تعهدات انجام نشده قابل توجه در این شرکت باشیم. این البته آخرین صدمه ای بود که سایپا از مدیریت به سبک دولتی دید. طی سال های متمادی اداره این شرکت با فضای مدیریت دولتی بارها اینگونه صدمات سنگین بر بدنه سترگ سایپا وارد آمده که باعث شده است امروز اینگونه نگران آینده آن باشیم.
از همین روی بسیار مهم است که خریدار و مالک جدید سایپا اهلیت لازم را برای اداره و به نوعی بازسازی این مجموعه مهم و استراتژیک کشور داشته باشد. از آنجا که این روزها نام های بسیاری برای خریداری سایپا کاندید شده اند و در بین آنها از افراد نه چندان خوشنام تا شرکت های معتبر خودرویی و از افراد شناخته شده تا مجموعه هایی گمنام و از صنایع متفرقه دیده می شوند لذا بهتر دیدیم به این مهم بپردازیم که خریدار سایپا بهتر است چه ویژگی هایی داشته باشد.
قطع به یقین کسی که می خواهد بر مسند اداره یکی از بزرگترین خودروسازان حال حاضر کشور و البته منطقه بنشیند می بایست از جنس صنعت خودرو و از بدنه این صنعت باشد. همانطور که پیشتر هم بارها در نوشتارهای دیگر اشاره شده است، موفقیت یک فرد یا یک مجموعه در اداره صنایع یا بنگاه های اقتصادی دیگر هر چند بزرگ و استراتژیک لزوماً به معنای موفقیت در عرصه اداره یک خودروسازی بزرگ در ابعاد سایپا نیست. درست همانطور که مدیر باشگاه قهرمان جهان در والیبال لزوماً در اداره یک باشگاه واترپلو نیز موفق نخواهد بود. به همین دلیل بسیار اهمیت دارد که مالک یا مالکین اصلی آینده سایپا به طور حتم از جنس صنعت خودرو باشند.
نکته دیگر اینکه می بایست خریدار یا خریداران با بدنه سایپا و ساختارهای کلی داخلی آن، معضلات دخالت ها و نظارت های دولتی و آنچه در این مجموعه اتفاق افتاده است نیز آشنایی داشته باشند. چراکه تجربه خصوصی سازی های قبلی نشان داده است که بعضاً افراد با وجود اشراف بر صنعت، به دلیل عدم آشنایی با فضاهای دولتی و نحوه اداره ابر شرکت های دولتی، پس از نشستن بر مسند مدیریت با چالش های فراوان یا احیاناً شکست مواجه شده اند. پس لازم است فرد یا افرادی سکان هدایت سایپا را به دست گیرند که با فضای کلی حاکم بر این به اصطلاح مگا انترپرایز دولتی آشنایی کافی داشته باشند.
در این میان یک نکته بسیار حائز اهمیت است. در طی سالیان متمادی که از فرایند خصوصی سازی در کشور می گذرد بارها و بارها شاهد تبدیل شدن نصفه و نیمه شرکت ها و سازمان های دولتی به خصوصی بوده ایم. شرکت هایی که امروزه در فضای عمومی آنها را به عنوان خصولتی می شناسیم. پدیده ای بسیار خطرناک تر و مضرتر از یک شرکت تماماً خصوصی. مجموعه های خصولتی عموماً برعکس آنچه هدفشان بوده است، بجای داشتن محاسن هر دو نهاد خصوصی و دولتی درواقع مجموعه ای از معایب نهادهای دولتی و خصوصی هستند.
بسیاری از شکست ها در روند خصوصی سازی ناشی از همین تبدیل شدن سازمان ها به مجموعه های خصولتی بوده است. مجموعه هایی که به ظاهر خصوصی شده اند اما سهامداران عمده آنها نهادهای دولتی هستند و یا نحوه مدیریت و تیم مدیران توسط نهادهای دولتی تعیین و ابلاغ می شوند و به کل ذیل نام خصوصی همچنان به صورت دولتی اداره می شوند. این از جمله مواردی است که باید در روند خصوصی سازی سایپا به شدت از آن اجتناب کرد.
نکته دیگر اینکه صرف داشتن تخصص و بنیه مالی به معنای مناسب بودن فرد یا افراد مورد نظر جهت خرید سایپا نیست. سایپا یک مجموعه عظیم است که اداره درست آن می تواند بر مباحث بسیار گسترده ای در کشور از صنعت گرفته تا ورزش و فرهنگ تأثیر گذار باشد. لذا فرد یا افرادی که قصد سکانداری این کشتی عظیم را دارند باید برنامه ای مدون و مشخص و صد البته قابل دفاع برای نجات سایپا از وضع موجود و تعالی آن به سوی آینده ارائه کنند. درحال حاضر در بین متقاضیان خریداری سایپا برخی خودروسازان دیده می شوند که خودشان به گونه ای در باتلاق مشکلات گرفتارند و برای رهایی خود هنوز برنامه قابل دفاعی ندارند و حالا متقاضی خرید سایپا نیز هستند.
در بین لیست بلند بالای اسامی متقاضیان خرید سایپا برخی نام ها دیده می شود که با حضور آنها می توان به آینده درخشان تر سایپا تا حدودی امیدوار بود. افرادی که سبقه حضور در رأس مدیریت سایپا را در روزگار شکوفایی آن داشته اند و علاوه بر داشتن تخصص در تولید، با ساختارهای مختلف شرکت سایپا آشنا هستند. همینطور سال ها در عرصه تولید خودرو فعال بوده و رکوردهای مهمی از خود در صنعت خودروی کشور بجا گذاشته اند. با توجه به اینکه هنوز اسامی نفرات متقاضی خرید سایپا به طور رسمی اعلام نشده است، در این نوشتار امکان اشاره مستقیم به نام فرد یا افرادی وجود ندارد اما یکی از مدیران نام آشنای صنعت خودرو که سابقه تولید سالانه حدود 180 هزار دستگاه خودرو آنهم در بخش خصوصی دارد در این لیست دیده می شود.
هر چه دیدن نام کارخانه شیرینی و شکلات و کارخانه ماکارونی و کارخانه چای و افراد دورزننده تحریم ها و امثالهم در لیست خریداران سایپا ما را از آینده این خودروساز با سابقه نا امید کرده بود، اما حالا با دیدن این نام جدید امیدها به آینده سایپا بازگشته است. لذا امیدواریم با یک روند درست و اصولی و حساب شده در زمینه شناسایی و انتخاب خریدار یا خریداران، شاهد حل شدن مشکلات و تعالی مجدد این خودروساز بزرگ کشور باشیم.
دیدگاه خود را بنویسید