نگاهی به پیکان استیشن مدل 58 / همراه با سرویس مدرسه در دهه 60!

به گزارش اختصاصی پایگاه خبری جوان خودرو (به نقل از مجله تخت گاز) ؛

توجه: این گزارش مربوط به سال 1400 بوده و اعداد و قیمت ها برای سالهای گذشته است.

شروع ماجرا

پیکان استیشن را پیکان‌بازها به اسم پیکان ‌‌همه‌کاره هم ‌‌می‌شناسند. این خودرو اولین اتاق استیشنی است که در ایران تولید شد. البته جیپ آهو را نیز بعضی در زمره خودروهای استیشن قرار می‌دهند، اما این خودرو درحقیقت یک SUV ‌‌فول‌سایز بود که در بعضی از تعاریف ‌‌استیشن‌واگن هم نامیده می‌شود.

همان‌طور که می‌دانیم، اروپا از دیرباز مهد تولید خودروهای استیشن، ‌‌استیشن‌واگن یا ‌‌شوتینگ‌بریک بوده است. زیرا مردم این قاره از دیرباز اقتصادی بودن خودروها برایشان اهمیت ویژه داشته است و به همین دلیل خودروهای استیشن که درب پنجم بزرگی داشتند، همواره در اروپا طرفداران خاص خود را دارند. Rootes کمپانی انگلیسی است که پیکان استیشن را تولید کرده است. این خودروساز در اوایل دهه 60 مدلHillman Minx Estate‌‌ را به تولید رساند که در نسل بعدی Sunbeam Station Wagon‌‌ نام گرفت و در سال 1967 توسط تولید شد.

طبق اطلاعاتی که ‌‌ایران‌خودرو در اختیار ماهنامه تخت‌گاز قرار داده است، مدل استیشن در ایران بین سال‌های 1355 تا 1358 به تولید رسیده است و مجموعا 21 هزار دستگاه از این خودرو خطوط تولید ‌‌‌‌‌‌ایران‌ناسیونال را در آن ایام ترک کرده‌‌‌اند. در روزهای ابتدایی تولید مدل استیشن مورد استقبال بازار قرار نگرفت. یکی از دلایل سهم پایین تولید این خودرو در تیراژ بیش از 2 میلیون دستگاه پیکان در ایران همین موضوع است. به طور کلی ذائقه ایرانی‌‌‌‌ها با خودروهای استیشن ‌‌‌‌آن‌قدرها جور در‌‌‌‌ نمی‌آید. حتی در گذشته خودروهای استیشن وارداتی آمریکایی با آن امکانات و فضای بزرگ هم طرفداران کمی داشتند.

صندلی جلو لوکس تر است!

با این‌حال بعد از عرضه این خودرو به بازار، پیکان استیشن یکی از اولین گزینه‌‌‌‌ها بود برای سرویس‌های مدرسه. متولدین اوایل دهه 50 شمسی احتمالا این خودرو را در دوران دبستان خوب به یاد دارند که صبح هنگام پر می‌شد از بچه‌های دبستانی قد و نیم‌قد و یک قانون نانوشته هم می‌گفت: «صندلی جلو لوکس‌‌‌‌‌تر است!» البته یکی دیگر از اقشاری که از این خودرو استقبال کردند، شکارچی‌‌‌‌ها و اهالی طبیعت بودند. زیرا این خودرو قیمت نسبتا ارزانی داشت و با حدود 42 هزار و 100 تومان می‌توانستید این خودرو را خریداری کنید. ضمن این‌که پیکان‌های استیشن به‌دلیل فضای زیاد کابین می‌توانستند تجهیزات یک کمپ را با خود حمل کنند.

در ابتدا این خودرو با داشبورد و تریم داخلی پیکان وانت عرضه شد. اما بعد از 2 سال در سال 57 با داشبورد دوقلو به تولید رسید. در جلوپنجره هم با مدل معمولی پیکان شباهت‌‌‌‌‌‌هایی داشت. زه‌های بدنه این خودرو در حالت استاندارد همان زه‌‌‌‌‌‌هایی است که ‌‌‌‌‌‌ایران‌ناسیونال روی بدنه پیکان‌های اتوماتیک هم استفاده کرد. اما خاص‌‌‌‌‌‌‌ترین اِلمان برای شناخت این خودرو همان طرح عقب و چراغ‌های عقب ایستاده ساخت لوکاس بود.

‌‌این‌بار اما با 2 دستگاه پیکان استیشن مدل 1358 سر و کار داریم که تفاوت‌‌‌‌‌‌هایی نیز با هم دارند. زیرا یکی به سبک فرنگی‌‌‌‌ها بازسازی‌‌ شده و دیگری فابریک است. هر 2 خودرو از نظر فنی از موتورهای دولوکس بهره می‌برند و حجم موتور 4 سیلندر آنها 1725 ‌‌‌‌‌‌‌سی‌سی است. همان اعدادی که اگر به یاد داشته باشید، روی کرکره‌های ستون عقب مدل‌های سدان (دولوکس) هم نصب می‌شد. ضمنا هر 2 خودرو مجهز به ‌‌‌‌‌‌‌گیرباکس 4 سرعته دستی هستند. ‌‌‌‌‌‌‌گیرباکسی که هنوز هم پایه اصلی آموزش دروس انتقال قدرت رشته مکانیک خودرو در هنرستان‌های فنی و حرفه‌‌‌‌‌‌‌‌ای کشور است.

یکی از این خودروها البته تفاوت‌های بسیاری در ظاهر و کابین با نمونه دیگر دارد. به عبارتی باید گفت یکی از این خودرو به سبک Sunbeam Station Wagon بازسازی شده که نام همین خودرو در سبد محصولات سازنده انگلیسی است. در این خودرو از جلوپنجره مدل هانتر استفاده شده و از راهنماهای روی گلگیرها که در مدل تولیدی ایران وجود دارد هم خبری نیست. ضمنا زه‌های بدنه هم از نوع نازک و مطابق با ورژن اروپایی هستند. در این خودرو آبشش‌های ستون عقب با مدل سانبیم تعویض شده‌‌اند و پلیت طرح چوب روی درِ عقب هم دیگر وجود ندارد. البته بدون شک ‌‌‌‌‌‌‌‌مهم‌ترین مشخصه این خودرو جلوپنجره و چراغ‌های گرد جلو هستند که تمایز زیادی با مدل تولیدی استاندارد ‌‌‌‌‌‌ایران‌ناسیونال ایجاد می‌کنند.

البته باید گفت مدل استیشن در مبدا سازنده نیز با همین سبک و سیاق و چراغ‌های گرد به تولید می‌رسید. اما هم‌زمان با ورود به خطوط تولید در جاده مخصوص تهران-کرج به منظور کاهش هزینه، تولیدکننده نمای جلو این خودرو را با مدل تولیدی سدان جایگزین کرده است. گل سپر، آینه بغل گرد و قالپاق از دیگر تفاوت‌های این 2 خودرو با یکدیگر هستند. ‌‌‌‌‌‌‌‌هم‌چنین دستگیره درها قابی دارند که در یکی از خودروها وجود دارد و در دیگری دیده‌‌‌‌ نمی‌شود.

اهمیت اصلی بودن قطعات

از نکات ‌‌‌‌‌‌‌‌جالب‌توجه ‌‌‌‌‌‌‌‌درخصوص مدل استاندارد این‌که این خودرو تنها از زیر زه‌های بدنه به پایین رنگ شده است و ‌‌‌‌‌‌‌‌به‌این‌ترتیب بین 60 تا 70 درصد رنگ بدنه از سال 1358 تا به حال دست نخورده مانده و نشان از اصالت این خودرو دارد. حتی موکت‌های کف کابین هم در این خودرو هنوز اوریجینال هستند و دیگر بخش‌‌‌‌ها و قطعات هنوز دست‌نخورده باقی مانده‌اند. البته در مدل موسوم به سانبیم کابین تفاوت‌‌‌‌‌‌هایی با مدل استاندارد دارد و به واقع باید گفت زیباتر از مدل استاندارد است. وقتی درِ کابین این خودرو را باز می‌کنید، انبوهی از چوب را به سبک اغلب خودروهای انگلیسی در داشبورد، کنسول میانی و رودری‌‌‌‌ها می‌بینید. به قول یکی از دوستان انگار کنسول قدیمی اتاق نشیمن را درون کابین خودرو جا داده‌اند!

مالک این 2 خودرو احسان داروگین یکی از باتجربه‌های حوزه بازسازی خودروهای کلاسیک و شرکت‌کنندگان مسابقات اتومبیلرانی کشور ‌‌‌‌‌‌‌‌درخصوص این خودروها به تخت‌گاز می‌گوید: «برعکس بسیاری از خانواده‌های ایرانی ما هیچ‌گاه یک خودرو پیکان در خانواده نداشتیم، اما از جمله خاطرات من از خودرو پیکان به دوران دبستان بازمی‌گردد. در دهه 60 سرویس مدرسه من و خواهرم یک پیکان استیشن بود که 8 دانش‌آموز با آن خودرو به مدرسه می‌رفتند.» او می‌گوید: «خاطرم هست صندلی جلو که مثل فرست‌کلاس هوایپماها در آن روزگار مهم بود، 2 دانش آموز را در خود جای می‌داد و پدر من پول ‌‌‌‌‌‌‌‌بیش‌تری به راننده پرداخت کرده بود تا من و خواهرم در صندلی جلو بنشینیم!»

او که تجربه زیادی در بازسازی بسیاری از خودروهای کلاسیک دارد، ‌‌‌‌‌‌‌‌درخصوص بازسازی پیکان و به طور کلی انتخاب این خودرو برای ورود به دنیای ماشین‌های کلاسیک نیز معتقد است: «پیکان انتخاب مناسبی برای قدم اول است. اما نباید تصور کنید همه پیکان‌‌‌‌ها ارزان و راحت بازسازی می‌شوند. اولا بسیار مهم است که جلو و عقب خودرو ضربه شدید نداشته باشد. زیرا خمیری هم‌چون موم بین سینی جلو و گلگیرها با حالت ارتجاعی وجود دارد و در ضربه‌های کوچک حتی کمی انرژی را نگه می‌دارد. اما درصورتی‌که ضربه شدید باشد این خمیر از بین می‌رود و در بازسازی که اتصال قطعات با قلع انجام می‌شود، به سختی می‌توان این خمیر را تجدید کرد. به‌این‌ترتیب تنظیم فواصل قطعات بدنه دشوار‌‌ می‌شود.»

او ادامه می‌دهد: «قطعات و لوازم مدل‌های مختلف پیکان ارزش‌های متفاوتی دارند. زیرا اساسا پیکان‌‌‌‌ها نیز از نظر ارزش مادی و معنوی با هم متفاوت هستند. به طور مثال پیکان مدل 64 حداکثر با حدود 60 میلیون تومان جمع می‌شود، زیرا در این سال بسیاری از قطعات این خودرو داخلی‌سازی شده است و هنوز هم در بازار پیدا می‌شوند و ‌‌‌‌آن‌قدرها مهم نیست که قطعات ایرانی روی این خودرو نصب شود یا انگلیسی. اما برای مدل‌های دهه 50 و به‌خصوص دهه 40 بسیار اهمیت دارد که از قطعات انگلیسی اوریجینال برای بازسازی خودرو استفاده کنید. این قطعات برای مدل‌های دهه 50 کم و گران است، اما هنوز در بازار وجود دارند. ولی برای مدل‌های دهه 40 قطعات بسیار گران است و به سختی می‌توان آنها را به‌صورت سالم و نو پیدا کرد.

به طور مثال داشبورد انگلیسی چوبی مدل 1348 که روی مدل سانبیم نصب شده است با آمپرها 50 میلیون تومان قیمت دارد. حتی جلوپنجره این مدل 12 میلیون تومان می‌ارزد یا سیم‌کشی داشبورد 48 که تفاوت‌‌‌‌‌‌هایی در آمپرها با مدل‌های بالاتر دارد، در حدود 13 میلیون 800 با نصب آن هزینه در بر داشته است. شاید جالب باشد بدانید بسیاری از قطعات مدل‌های جوانان و دهه 40 از مرسدس‌بنز هم گران‌‌‌‌‌تر هستند! اما قطعات بدنه به‌دلیل این‌که در ایران تولید شده است، هنوز به‌صورت نو وجود دارد و گران هم نیست. در حال حاضر بهترین گزینه برای اولین قدم ورود به کلاسیک‌بازی همان پیکان‌های دهه 60 هستند. اما من پیش‌بینی می‌کنم پیکان‌های چراغ بنزی که زیاد محبوب نیستند نیز در آینده نزدیک ارزشمند خواهند شد.»

در پایان مجله تخت‌گاز از همکاری آقای احسان داروگین که زمینه تهیه این گزارش را فراهم کرد، صمیمانه قدردانی می‌کند.

گزارش: امید آذرزمانی